Η χαμένη ταυτότητα του ανθρώπου
Είμαι η Ανθή Σουβατζόγλου και σήμερα θα σας μιλήσω για έναν προβληματισμό που εδώ και αρκετό καιρό γυρίζει μέσα στο μυαλό μου: για τον άνθρωπο, για την αναζήτησή του, για τον δρόμο που ακολουθεί στη ζωή του και, κυρίως, για το αν τελικά γνωρίζει ποτέ πραγματικά τον εαυτό του. Αναρωτιέμαι αν ο άνθρωπος γεννήθηκε στη Γη έχοντας κάποιον σκοπό, αν έχει κανένα σκοπό ή αν γεννήθηκε χωρίς να γνωρίζει τον σκοπό του και περνάει ολόκληρη τη ζωή του προσπαθώντας να τον βρει. Και ίσως το πιο παράξενο είναι ότι κάποιες φορές νομίζουμε πως τον βρίσκουμε, κάποιες φορές μπορεί πράγματι να τον βρίσκουμε και κάποιες άλλες φορές τον χάνουμε ξανά. Έχοντας διαβάσει φιλοσοφικά συγγράμματα , ψυχαναλυτικά κείμενα και έχοντας έρθει σε κάποια επαφή με κείμενα της κλασικής αλλά και της νεότερης λογοτεχνίας, αναρωτιέμαι όλο και περισσότερο πώς και γιατί ο άνθρωπος χάνει τόσο συχνά τον δρόμο του. Γιατί χρειάζεται τόσο μεγάλο μέρος της ζωής του για να καταλάβει ποιος είναι;
Βλέπουμε ανθρώπους να περνούν πάνω από το μισό διάστημα της ζωής τους μέσα σε μια αδιάκοπη αναζήτηση: σπουδάζουν το ένα αντικείμενο μετά το άλλο, αλλάζουν επαγγέλματα επειδή δεν ξέρουν τι τους ταιριάζει, αλλάζουν σχέσεις επειδή δεν βρίσκουν την ικανοποίηση που αναζητούν, μεταναστεύουν, αλλάζουν πολιτικές κατευθύνσεις, πλησιάζουν ή απομακρύνονται από θρησκείες, προσκολλώνται σε ιδεολογίες και όλα αυτά τις περισσότερες φορές με υπερβολή .
Η αναζήτηση είναι κομμάτι της ζωής και ο άνθρωπος έχει δικαίωμα να ψάχνει, να δοκιμάζει και να αλλάζει. Το ερώτημα όμως είναι άλλο: μέσα σε όλη αυτή την αναζήτηση ψάχνουμε πραγματικά τον εαυτό μας ή ψάχνουμε συνεχώς κάτι έξω από εμάς, προκειμένου να αποφύγουμε αυτό που βρίσκεται μέσα μας;
Όλο και περισσότερο παρατηρώ πως οι άνθρωποι χάνουν την ταυτότητά τους ή, ίσως ακόμη πιο δύσκολα, δεν την ανακαλύπτουν ποτέ πραγματικά. Αυτό το «γνώθι σαυτόν» μοιάζει πολλές φορές να έχει μείνει μόνο ως μια όμορφη φράση. Ίσως τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότεροι άνθρωποι προσπαθούν να γνωρίσουν τον εαυτό τους, αλλά επειδή είναι μια δύσκολη διαδικασία, τελικά την εγκαταλείπουν. Γιατί, κακά τα ψέματα, είναι πολύ πιο εύκολο να πιστέψω σε κάτι έξω από εμένα, να πιστέψω για παράδειγμα σε έναν Θεό,παρά να πιστέψω στον ίδιο μου τον εαυτό. Διότι τον εαυτό μου μπορεί να τον βλέπω, να τον ζω, να τον βιώνω κάθε μέρα,να είναι μπροστά στα μάτια μου,να είναι μέσα μου και όμως, να αρνούμαι πεισματικά να τον γνωρίσω. Γιατί τελικώς, φοβάμαι τι θα ανακαλύψω.
Έχω καταλήξει στο συμπέρασμα πως ο άνθρωπος χαρακτηρίζεται από μια βαθιά δειλία απέναντι στον ίδιο του τον εαυτό,τη δειλία να σταθεί μόνος, ήσυχος, απέναντι στον εσωτερικό του κόσμο και να ρωτήσει πραγματικά: ποιος είμαι; Τι θέλω; Τι φοβάμαι; Γιατί συμπεριφέρομαι έτσι; Τι από αυτά που πιστεύω είναι πραγματικά δικό μου και τι μου το έμαθαν; Και ίσως επειδή αυτές οι ερωτήσεις είναι δύσκολες, ο άνθρωπος προτιμά να δοκιμάζει. Να δοκιμάζει συνεχώς. Να αναζητά ένταση,ηδονή, εμπειρίες και ακραίες καταστάσεις. Κάποιοι στρέφονται στις ουσίες, άλλοι στην συνεχή εναλλαγή συντρόφων,άλλοι στρέφονται στο ομόφυλο σεξ χωρίς να έχουν γεννηθεί με κάποια ορμονική διαταραχή, απλώς για να τον δοκιμάσουν, άλλοι οδηγούν με μεγάλη ταχύτητα, άλλοι κάνουν bungee jumping ξανά και ξανά αναζητώντας την αδρεναλίνη,άλλοι στρέφονται στο φαγητό κοκ.
Δεν σημαίνει βέβαια, ότι κάθε άνθρωπος που ταξιδεύει, ερωτεύεται, δοκιμάζει κάτι καινούργιο ή αναζητά μια διαφορετική ζωή έχει χαθεί. Το πρόβλημα αρχίζει όταν η αναζήτηση της εμπειρίας γίνεται υποκατάστατο της αναζήτησης του εαυτού. Όταν ψάχνω συνεχώς κάτι να αισθανθώ, αλλά δεν ψάχνω να καταλάβω τι αισθάνομαι και ποιος είμαι!
Το λυπηρό, για μένα τουλάχιστον, είναι πως μπορεί ένας άνθρωπος να ζήσει ολόκληρη τη ζωή του, να φτάσει στα βαθιά γεμάτα και τελικά να μην έχει γνωρίσει τον εαυτό του.
Υπάρχουν άνθρωποι που επιλέγουν έναν ακόμα πιο δύσκολο δρόμο: θυσιάζουν την προσωπική τους ζωή, τις σχέσεις τους, την αξιοπρέπειά τους και την ηρεμία τους για το χρήμα. Και εδώ επίσης βλέπουμε την ίδια ανάγκη για ένα αποτέλεσμα, μόνο που αυτή τη φορά το αποτέλεσμα είναι οικονομικό. Υπάρχουν άνθρωποι που λένε στον εαυτό τους ότι αξίζει να κάνουν οτιδήποτε, αρκεί να πληρωθούν. Να εκθέσουν το σώμα τους, να δεχτούν συμπεριφορές που τους μειώνουν, να κάνουν πράγματα που ίσως βαθιά μέσα τους δεν θέλουν, μόνο και μόνο επειδή υπάρχει οικονομικό αντάλλαγμα. Και κάπου εδώ αναρωτιέμαι: τι ακριβώς αγοράζουμε και τι ακριβώς πουλάμε; Γιατί όταν ο άνθρωπος αρχίζει να θεωρεί τα πάντα ανταλλάξιμα, ακόμη και την αξιοπρέπεια ή την προσωπική του ζωή, τότε έχουμε φτάσει σε μια αλλοίωση του ανθρώπινου είδους, σε έναν εξευτελισμό του ανθρώπινου είδους. Βέβαια ο εξευτελισμός δεν γίνεται πάντα αντιληπτός ως εξευτελισμός. Παρουσιάζεται ως ελευθερία, ως επιλογή, ως επιτυχία, ως τρόπος ζωής. Κι όμως, η ελευθερία χωρίς αυτογνωσία μπορεί πολύ εύκολα να μετατραπεί σε μια ακόμη μορφή σκλαβιάς. Γιατί αν δεν ξέρω ποιος είμαι, πώς μπορώ να ξέρω τι πραγματικά επιλέγω; Αν δεν γνωρίζω τις ανάγκες, τους φόβους και τις αδυναμίες μου, πώς μπορώ να είμαι βέβαιος ότι οι επιλογές μου είναι δικές μου και όχι αποτέλεσμα της ανάγκης μου να αρέσω, να κερδίσω, να ξεφύγω ή να νιώσω κάτι για λίγο;
Αν κοιτάξουμε πίσω στην ιστορία, θα δούμε ότι υπήρξαν εποχές όπου ο άνθρωπος ασχολήθηκε έντονα με τη φιλοσοφία, την επιστήμη, την τέχνη και την αναζήτηση της γνώσης. Καμία εποχή δεν ήταν τέλεια. Υπήρχαν πόλεμοι, αδικίες, ανισότητες και σκοτάδι. Όμως υπήρχε και μια έντονη προσπάθεια να κατανοήσει ο άνθρωπος τον κόσμο και τον ίδιο του τον εαυτό. Οι θρησκείες, επίσης, έπαιξαν τεράστιο ρόλο στην ιστορία του ανθρώπου. Για εκατομμύρια ανθρώπους προσέφεραν και προσφέρουν νόημα, παρηγοριά, αξίες και κοινότητα. Ταυτόχρονα, όμως, υπήρξαν και περιπτώσεις όπου η θρησκεία συνδέθηκε με την επιβολή, την εξουσία και τον φανατισμό. Το ερώτημά μου δεν είναι αν η θρησκεία είναι καλή ή κακή. Το ερώτημά μου είναι αν, όταν ο άνθρωπος αναθέτει όλη την ευθύνη για το νόημα της ζωής του σε κάτι έξω από τον ίδιο, υπάρχει ο κίνδυνος να ξεχάσει να γνωρίσει τον άνθρωπο που βρίσκεται μέσα του. Μήπως είναι ευκολότερο να ακολουθήσουμε έναν έτοιμο δρόμο παρά να χαράξουμε τον δικό μας; Γιατί ο δικός μας δρόμος έχει ευθύνη. Και η ευθύνη είναι δύσκολη. Είναι πολύ πιο εύκολο να πω «έτσι μου είπαν», «έτσι πιστεύουν όλοι», «έτσι πρέπει». Πολύ πιο δύσκολο είναι να πω: «Θα ψάξω. Θα διαβάσω. Θα αμφισβητήσω. Θα ακούσω. Θα σκεφτώ. Και στο τέλος θα αποφασίσω ποιος θέλω να είμαι».
Ίσως, λοιπόν, η πραγματική εξέλιξη του ανθρώπου να μην είναι να αποκτήσει περισσότερα, αλλά να καταλάβει περισσότερα για τον ίδιο του τον εαυτό. Να μην είναι να έχει περισσότερα χρήματα, περισσότερες εμπειρίες, περισσότερα αντικείμενα ή περισσότερη επιβεβαίωση, αλλά να αποκτήσει μεγαλύτερη επίγνωση. Να μπορεί να κοιτάξει τον εαυτό του χωρίς φόβο. Να αναγνωρίσει τα λάθη του χωρίς να διαλυθεί. Να αναγνωρίσει τις αδυναμίες του χωρίς να τις χρησιμοποιήσει ως δικαιολογία. Να μπορεί να πει «δεν ξέρω» και μετά να ψάξει.
Το νόημα της ζωής δεν είναι να έχουμε όλες τις απαντήσεις, αλλά να έχουμε το θάρρος να κάνουμε τις σωστές ερωτήσεις. Μπορεί ο άνθρωπος να μη γεννήθηκε στη Γη έχοντας έναν έτοιμο σκοπό. Μπορεί ο σκοπός του να μη βρίσκεται κάπου κρυμμένος, περιμένοντας απλώς να τον ανακαλύψουμε,αλλά να δημιουργείται μέσα από τον τρόπο που ζούμε, μέσα από τις επιλογές μας, μέσα από τις σχέσεις μας, μέσα από τα λάθη μας και μέσα από όσα μαθαίνουμε. Και κυρίως, να δημιουργείται μέσα από τη ζωή που επιλέξαμε να ζήσουμε. Γιατί μπορεί ο άνθρωπος να χάσει τον δρόμο του πολλές φορές. Μπορεί να περιπλανηθεί για χρόνια, μπορεί να κάνει λάθη, μπορεί να κυνηγήσει την ηδονή αντί για την ουσία, μπορεί να αναζητήσει απαντήσεις παντού. Αλλά υπάρχει κάτι που μπορεί να κάνει μέχρι την τελευταία στιγμή: να σταματήσει, να κοιτάξει μέσα του και να ρωτήσει, ίσως για πρώτη φορά πραγματικά: «Εγώ, ποιος είμαι;» Και τότε, ακριβώς εκεί, να αρχίσει ο πραγματικός δρόμος. Ο δρόμος προς τον εαυτό μας.
👉 Άνοιξέ το στο Spotify
Σχετικά άρθρα
@anthisouvatzoglou Ακου ή διάβασε το άρθρο. Link in bio #anthisouvatzoglou #psychoanalyseto ♬ πρωτότυπος ήχος - Polytalados Music
